سيد علي اكبر قرشي
50
قاموس قرآن ( فارسي )
عروبه بود . صحاح ميگويد : يوم جمعه همان يوم عروبه است ابن - اثير در نهايه علت اين تسميه را مطلق اجتماع ناس دانسته است . آنچه از مجمع البيان نقل گرديد كه خدا از خلقت اشياء فارغ شد . . . متّخذ از تورات و يا از آياتى است كه ميگويد خدا آسمانها و زمين را در شش روز آفريد . و اين سخن در علَّت اين تسميه ظاهرا افسانهاى بيش نيست مراد از شش روز در آيات شريفه چنان كه در « ارض » گفتهايم دورانهاست كه هر يكى ميليونها سال بوده است آن روزها اين هفته ها و روزهاى بيست چهار ساعته نبود تا بگوئيم در شش روز آفريد و روز هفتم فارغ شد . نا گفته نماند بدرستى روشن نيست ايّام هفته را چرا به هفت تقسيم كردهاند و هفته هفت روز است از كى پيدا شده و اگر خواستهاند روزهاى ماه را از رؤيت قمر تا رؤيت قمر تازه است تقسيم كنند چرا به هفت تقسيم كردهاند ؟ شايد براى تربيع قمر . ولى با مراجعه بكتب لغت مىبينيم كه براى هر يك از روزهاى هفته يكنام گذاردهاند و گفتهاند . يوم الاحد ( يكشنبه ) اول ايّام هفته ، اثنين ( دوشنبه ) روز دوّم هفته ، ثلاث و ثلاثا ( سه شنبه ) روز سوّم هفته ، اربعاء ( چهار شنبه ) روزى است ما بين سه شنبه و پنجشنبه ، خميس ( پنجشنبه ) روز پنجم هفته است ، سبت ( شنبه ) روزى است از ايّام هفته ما بين جمعه و يكشنبه ( اقرب الموارد ) و جمعه همان است كه قبلا به آن عروبه ميگفتند . و چون يهود شنبه و نصارى يكشنبه را براى اجتماع هفتگى خود قرار دادند در اسلام نيز روز عروبه را روز اجتماع قرار داده و آن را جمعه ناميدند باعتبار اجتماع براى نماز و عبادت و از آيهء شريفه معلوم مىشود كه پيش از نزول آن اين تسميه بوده است و آن طورى انتخاب شد كه پيش از روز يهود و نصارى واقع گرديد . ابن كثير در تفسير خود علت اين تسميه را اجتماع مردم در معابد